Lễ bảo vệ Luận án tiến sĩ cấp Viện cho NCS Nguyễn Thị Mỹ Linh

Trong tiến trình phát triển của văn hóa Việt Nam, nghệ thuật múa dân gian không chỉ là một phương tiện biểu đạt nghệ thuật, mà còn là một hình thức lưu giữ và truyền tải những giá trị bản sắc, góp phần tạo nên diện mạo đa thanh, đa sắc của văn hóa nghệ thuật Việt Nam. Trong bối cảnh nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước những biến đổi mạnh mẽ của đời sống hiện đại, việc lựa chọn nghiên cứu chuyên sâu về nghệ thuật múa dân gian của dân tộc Sán Chay cho thấy sự nhạy bén trong tiếp cận một đối tượng vừa giàu bản sắc, vừa còn nhiều khoảng trống trong nghiên cứu lý luận và thực tiễn.

Quang cảnh hội đồng bảo vệ luận án của NCS Nguyễn Thị Mỹ Linh

Từ lâu, múa dân gian các tộc người thiểu số vẫn được xem là một nguồn chất liệu quý của nghệ thuật múa Việt Nam. Ở đó không chỉ có vẻ đẹp của hình thể, tiết tấu, động tác hay đạo cụ, mà còn có cả một hệ thống biểu tượng, ký ức văn hóa, quan niệm thẩm mỹ và thế giới tinh thần của cộng đồng. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, không ít trường hợp việc khai thác chất liệu múa dân gian trong sáng tác sân khấu mới chỉ dừng ở bề nổi, thiên về mượn hình thức mà chưa chạm đến chiều sâu văn hóa của loại hình. Chính vì vậy, việc nghiên cứu một cách bài bản, hệ thống để nhận diện đúng đặc trưng ngôn ngữ nghệ thuật của múa dân gian là yêu cầu cần thiết, không chỉ cho giới nghiên cứu mà còn cho cả công tác đào tạo, biên đạo và biểu diễn chuyên nghiệp.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Mỹ Linh

Luận án của NCS Nguyễn Thị Mỹ Linh tiếp cận nghệ thuật múa dân gian Sán Chay như một hệ thống ngôn ngữ nghệ thuật vận động, được hình thành trong môi trường diễn xướng dân gian và có quá trình chuyển hóa khi bước vào không gian sân khấu chuyên nghiệp. Điểm đáng chú ý là công trình không dừng ở việc mô tả hiện tượng văn hóa hay sưu tầm tư liệu dân gian, mà đặt đối tượng trong mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, giữa cộng đồng và sân khấu, giữa tính nguyên gốc và khả năng sáng tạo nghệ thuật. Cách tiếp cận ấy cho thấy nỗ lực vượt qua lối nghiên cứu thuần mô tả để tiến tới lý giải bản chất vận động của loại hình từ góc nhìn chuyên ngành Lý luận và lịch sử sân khấu.

Hội đồng phản biện đánh giá luận án của NCS Nguyễn Thị Mỹ Linh.

Ủy viên thư ký Hội đồng là TS Cao Thị Xuân Ngọc

Luận án đã nghiên cứu nhận diện và hệ thống hóa được đặc trưng ngôn ngữ vận động của múa dân gian Sán Chay, làm rõ cấu trúc động tác, nhịp điệu và phương thức biểu đạt của loại hình. Quan trọng hơn, luận án đã phân tích và xác lập cơ chế sân khấu hóa từ diễn xướng cộng đồng sang tác phẩm múa sân khấu, chỉ ra quy luật vận động theo hướng chắt lọc – khái quát – biểu trưng hóa. Đây là một phát hiện có ý nghĩa không chỉ với riêng trường hợp múa Sán Chay, mà còn gợi mở phương pháp luận cho việc khai thác chất liệu múa dân gian trong sáng tác múa đương đại nói chung.

Người hướng dẫn khoa học là TS. NSND Phạm Anh Phương và TS Vũ Diệu Trung.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi mạnh mẽ của đời sống xã hội, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị múa dân gian không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, mà còn làm giàu đời sống nghệ thuật đương đại, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của nghệ thuật múa Việt Nam. Tuy nhiên, các nghiên cứu về múa dân gian, đặc biệt là múa dân gian Sán Chay, hiện vẫn còn ít, thiếu tính hệ thống và chuyên sâu từ góc độ nghệ thuật biểu diễn. Thực tiễn đào tạo và sáng tác cũng cho thấy việc khai thác chất liệu múa dân gian dân tộc thiểu số đôi khi mới dừng ở hình thức, chưa đi sâu vào giá trị thẩm mỹ và ngữ nghĩa văn hóa của động tác. Vì vậy, việc hệ thống hóa tư liệu, thuật ngữ, hình thức, nhóm động tác và các yếu tố nghệ thuật liên quan có ý nghĩa quan trọng đối với công tác nghiên cứu, giảng dạy và sáng tác.

Hội đồng Phản biên đặt câu hỏi cho NCS Nguyễn Thị Mỹ Linh

Luận án của NCS Nguyễn Thị Mỹ Linh có nhiều đóng góp thiết thực cả về mặt khoa học lẫn thực tiễn. Về ý nghĩa khoa học, luận án là một công trình nghiên cứu chuyên sâu về nghệ thuật múa dân gian dân tộc Sán Chay, góp phần bổ sung vào hệ thống nghiên cứu về nghệ thuật múa các dân tộc thiểu số ở Việt Nam - một lĩnh vực còn chưa được quan tâm tương xứng trong nghiên cứu lý luận và lịch sử sân khấu. Trên cơ sở kết hợp giữa khảo sát thực địa, thu thập tư liệu và phân tích lý luận, luận án đã tiến hành nhận diện tương đối toàn diện đặc điểm nghệ thuật, cấu trúc ngôn ngữ vận động và tiến trình vận động của múa Sán Chay từ môi trường diễn xướng dân gian truyền thống đến không gian biểu diễn sân khấu trong bối cảnh văn hóa - xã hội đương đại.

Về ý nghĩa về thực tiễn, kết quả nghiên cứu của luận án có thể được sử dụng như một nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và đào tạo trong lĩnh vực nghệ thuật múa. Những phân tích về cấu trúc ngôn ngữ vận động, đặc điểm thẩm mỹ và cơ chế chuyển hóa của múa Sán Chay có thể hỗ trợ cho các học phần liên quan đến múa dân gian, lý luận sân khấu múa, cũng như các nội dung về sáng tác và biên đạo.

Ngoài phần Mở đầu (16 trang), Kết luận (04 trang), Tài liệu tham khảo (11 trang) và Phụ lục (98 trang), nội dung luận án chia làm 3 chương:

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận và thực tiễn (57 trang).

Chương 2. Nghệ thuật múa dân gian của dân tộc Sán Chay trong môi trường diễn xướng (55 trang).

Chương 3. Nghệ thuật múa dân gian của dân tộc Sán Chay trong sáng tác trên sân khấu chuyên nghiệp (53 trang).

NCS chụp ảnh cùng các Thầy Cô và Hội đồng

NCS Nguyễn Thị Mỹ Linh đã trình bày tóm tắt nội dung luận án trước Hội đồng chấm luận án. Sau khi nghe ý kiến đánh giá, phân tích của các phản biện khoa học, nghe ủy viên thư ký tổng hợp những ý kiến đóng góp của các nhà khoa học trong và ngoài Hội đồng về nội dung của luận án, NCS Nguyễn Thị Mỹ Linh đã trả lời câu hỏi của các thành viên trong Hội đồng. Kết quả 100 % thành viên có mặt trong Hội đồng đã bỏ phiếu công nhận học vị Tiến sĩ Lý luận và lịch sử sân khấu của NCS Nguyễn Thị Mỹ Linh./.

Tin, ảnh: Anh Tuấn